Afghanistan Analysts Network – Dari Pashto

اقتصاد، پرمختیا، چاپېریال / اقتصاد، توسعه، محیط زیست

خشم طبیعت: زلزله های هرات در سال ۱۴۰۲

رکسانا شاپور 21 دقیقې

از زمان وقوع اولین زلزله مرگبار در هرات حوالی ساعت ۱۱ صبح روز شنبه ۱۵ میزان به وقت محلی، سلسله آن همچنان در این ولایت ادامه یافته است. زلزله، قریه ها را یک سره ویران کرده و هزاران نفر را کشته و زخمی ساخته است. از آن زمان، ده‌ها زلزله دیگر، از جمله سه زلزله قدرتمند، ویرانی بیشتری در منطقه ایجاد کرده است و بازماندگان را به این فکر انداخته که آیا زمین زیر پای آنها هرگز از لرزیدن وا خواهد ایستاد یا خیر. مردم، در لابلای این نگرانی ها به دنبال اقوام و همسایگان در زیر آوار می گشتند؛ مردگان خود را در گورهای دسته جمعی دفن می کردند و برای درک ابعاد فاجعه، با عواقب آن دست و پنجه نرم می کردند. در این گزارش رکسانا شاپور از شبکه تحلیلگران افغانستان، با معلوماتی ازتوماس روتیگ، به آسیب‌ها و حقایق نهفته پشت زلزله‌ها، واکنش هایی که تاکنون نشان داده شده، نیازمندی های اساسی برای کمک به قربانیان این فاجعه جهت باز سازی زندگی و نحوه کنار آمدن با خسارات و تلفات آن، پرداخته است.

مردم در حال استفاده از ماشین های ساختمانی و حتی ابزار های ساده مثل بیل و کلنگ برای برداشتن آوار پس از زلزله سال جاری (1402) در هرات، عکس از جعفر موسوی از طریق آژانس خبرگزاری فرانسه، 18 عقرب 1402

معصومه جامی ، باشنده ولسوالی زنده جان، ۷ عقرب ۱۴۰۲

اولین زلزله در ۱۵ میزان ساعت ۱۱ صبح رخ داد، اما از آن زمان به بعد زلزله های بیشتری رخ داده است. چند روزی است که تکان های زمین متوقف نمی شوند. ابتدا مردم در بیرون در کنار جاده می‌خوابیدند، اما بعد عده‌ای (که خانه‌هایشان هنوز پابرجا بود) مجدداً به داخل خانه‌هایشان رفتند. متأسفانه یک زلزله شدید دیگر در شب رخ داد و آنها با عجله خود را به بیرون پرتاب کردند. حالا آنهایی که خیمه  دارند در آن می خوابند و آنهایی که خیمه ندارند در فضای باز می خوابند. مردم  نگران وحشت زده و سراسیمه اند.

محل زلزله

مرکز زلزله ۱۵ میزان که قدرت آن ۶٫۳ درجه ریشتر بود، در ولسوالی زنده جان در غرب مرکز ولایت هرات قرار داشت. حدود ۳۰ دقیقه بعد، زلزله دیگری به همان قوت ۶٫۳ درجه ریشتر در همان منطقه رخ داد و پس از آن زلزله سوم به شدت ۵٫۹ درجه ریشتر واقع شد. بر اساس معلومات و داده های مرکز زمین شناسی ایالات متحده، نزدیک به ۳۵ پس لرزه، همه با شدت ۴ درجه ریشتر یا بالاتر، و همچنین دو زلزله دیگر به شدت ۶٫۳ درجه ریشتر در ۱۹ و ۲۳ عقرب رخ داد.

به عبارت دیگر، زمین زیر پای مردم در هرات در مدت سه هفته ۳۹ بار لرزید. نقطه‌های نشان داده شده در شکل ۱در زیر که از داده‌های ماهواره‌ای InSAR (رادار دیافراگم مصنوعی تداخل سنجی) استفاده می‌کند، مرکز زلزله ها را تا ۱۸ عقرب ۱۴۰۲ نشان می‌دهد، در حالی که حلقه‌ها در آن نشان می‌دهند که تغییرات شدید در سطح زمین در کدام جا ها به وقوع پیوسته است.

شکل ۱: منطقه زلزله در هرات به شمول مرکز زلزله در ۱۸ میزان ۱۴۰۲، منبع: مرکز تحقیقات جغرافیایی در شهر پوتسدام آلمان/ نجیب الله کاکر

زلزله هرات بر روی خطوط گُسل، در صفحه اوراسیا رخ داده است. صفحه هند در حال حرکت به شمال-شمال غرب با سرعت حدود ۳۸ میلی متر در سال است ، در حالی که صفحه عربی با سرعت ۲۳ میلی متر در سال به شمال فشار می آورد. ذکریا شنیزی، زلزله ‌شناس افغان با سه همکارش نوشته اند: نتیجه این است که افغانستان “یکی از فعال ‌ترین مناطق بین قاره‌ای از نظر زلزله در جهان است” و گُسل‌های فعال به طور گسترده در سراسر آن منتشر شده است. آنها نوشتند که شمال “توسط گُسل های زلزله های متعدد قطع شده است”، در حالی که در شرق افغانستان، گُسل های فعال “رشته کوه های هندوکش و پامیر” را به وجود آوردند.

شکل ۲: صفحه تکتونیکی اوراسیا.

همانطور که (Earthquake Insights)  گزارش داده است، مرکز زلزله های ماه میزان در هرات بین گسل سیاه بوبک در شمال و گسل هرات در جنوب و همچنین سومین خط گسلی که تاکنون نقشه برداری نشده بین این دو بوده که در تصاویر ماهواره ای شناسایی شده است (شکل ۳ را نگاه کنید). دو زلزله بزرگ اول در ولسوالی زنده جان و دو زلزله دوم در ولسوالی انجیل که هر دو در حدود ۳۰ کیلومتری شهر هرات قرار دارند، بوده است.

به گفته مرکز هلمهولتز پوتسدام – مرکز تحقیقات جغرافیایی آلمان، یکی از دلایلی که این زمین لرزه ها چنین اثرات مخربی داشته اند این است که انها بسیار کم عمق بوده اند (حدود ۱۰ کیلومتر). این مرکز همچنین گزارش داده که در حوضه مرکز زلزله، ارتفاع زمین در منطقه ای به ابعاد ۲۰ کیلومتر در ۳۰ کیلومتر لرزه حدود ۴۰ سانتی متر افزایش یافته است (اینجا را ببینید).

شکل ۳: نقشه خطوط گُسل برای زلزله های ۱۵ میزان ۱۴۰۲٫ منبع: (Earthquake Insights)

زلزله شناسان از وقوع زلزله در این موقعیت شگفت زده شدند. نجیب الله کاکر، زلزله شناس افغان در گزارش مرکز تحقیقات جغرافیایی آلمان، که در بالا ذکر شد، می نویسد که درچارچوب زمانی زمین شناسی، گسل هرات، که در سراسر افغانستان از شرق به غرب امتداد دارد، باید فعال باشد، اما هزار سال است که هیچ زلزله ای آنجا رخ نداده است. یاشکا پولیت، یکی دیگر از زلزله شناسانی که استاد متقاعد پوهنتون پولی تخنیک کالیفرنیا در پومونا است، به نشنل جئوگرافیک گفت: ” وقتی دو زلزله اول بسیار مشابه با شدت ۶٫۳ درجه رخ داد، فکر کردم که این توالی نسبتاً غیرعادی است.” او اضافه نمود که: “وقتی تسلسل چهارگانه ای رویداد بوقوع پیوست، من شگفت زده شدم” (اینجا نگاه کنید).

نشنل جیوگرافیک با تعدای از زلزله شناسان صحبت نموده تا علت این زلزله چهارگانه را دریابد. برخی مانند هارولد توبین، مدیر شبکه زلزله نگاری شمال غرب اقیانوس آرام در پوهنتون واشنگتن، این فرضیه را مطرح کرده اند که “به احتمال زیاد تسلسل  امواج ” بوده است.

هنگامی که اولین زمین لرزه در ۱۵ میزان رخ داد، بخشی از فشار ناشی از گسلی که لغزید، به گسل دیگری که قبلاً تحت فشار بود، منتقل شد. این باعث شد که بلافاصله بعد از آن پاره شود – و این روند دو بار دیگر اتفاق افتاد. در سراسر جهان ، این نوع انتقال فشار متداول است، اما در مورد این زلزله ها ، آنچه آنها را منحصر به فرد می کند این است که همه آنها تقریباً به همان یک اندازه شدت داشته و به سرعت اتفاق افتاده اند.

در حالی که اکثر دانشمندان با این نظریه موافق اند، هستند کسانی که معتقدند زلزله ها یک رویداد لرزه ای گروهی یا مجموعه ای از لرزش های کم و بیش یکسان است که در عین زمان در یک منطقه اتفاق می افتد. زاخاری راس، جیوفیزیکدان مؤسسه تکنولوژی کالیفرنیا، به نشنل جئوگرافیک گفت که مجموعه زلزله ها با شدت ۶ درجه ریشتر یا بالاتر معمول نیستند، اما او معتقد است که لرزش ها در هرات برای مجموعه زلزله‌ای که در آن اغلب لرزش های زیادی را با شدت مشابه مشاهده می‌کنیم، طبیعی هستند.”

صرف نظر از هر پدیده ای طبیعی که باعث زلزله شده باشد، عدم وجود قبلی لرزش قابل توجه در منطقه به این معنی است که مردم محل، مسئولان و امدادگران غافلگیر شده اند و برای وقوع فاجعه‌ای در اين مقياس آماده نبوده اند.

راجع به آسیب و خرابی این زلزله چی می دانیم؟

دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) در پلان واکنش به زلزله هرات (در این مورد بعداً بیشتر می خوانید)، که در ۲۴ میزان منتشر شد، چنین برآورد کرد:

بین ۱۵ تا ۲۳ میزان، چهار زلزله قوی (۶٫۳ ریشتر) ولایت هرات را لرزاند که ۱٫۶ میلیون نفر را با لرزش شدید متأثر ساخت و حداقل ۱۱۴۰۰۰ نفر را به کمک های فوری بشردوستانه نیازمند ساخت. ارزیابی های اولیه نشان می دهد که دو زلزله اول در ۱۵ و ۱۹ میزان، ۱۴۸۰ کشته و ۱۹۵۰ زخمی برجای گذاشت که تصاویر ماهواره ای موجود نشان می دهد که ۲۸۹ قریه بسیار شدید، (۱۱) شدید، (۱۱۰) به گونه متوسط متاثر شده و (۱۶۸) دچار صدمه ها شده اند. تخمین زده می شود که ۳۰ قریه دیگر در دو منطقه تحت تأثیر زلزله ۲۳ میزان قرار گرفته اند که ارزیابی در مورد آنها ادامه دارد.

گزارش های اولیه امدادگران بشردوستانه تخمین می زند که ۷۱۶۵ خانواده(بیش از ۴۳۰۰۰ نفر بر اساس میانگین شش نفر در هر خانواده) در شش ولسوالی ولایت هرات یعنی گلران، هرات، انجیل، کوهسان، کوشک رباط سنگی و زنده جان از زلزله ها متأثر شده اند (گزارش اوچا را اینجا نگاه کنید).

گزارش بعدی که در ۱۱ عقرب منتشر شد، نشان می دهد که تعداد خانوارهایی که متأثر شده و خساره دیده اند ، ۴۸۰۰۰ خانوار در ۹ ولسوالی، عمدتاً در انجیل و زنده‌جان می باشند. طبق گزارش اوچا ، حدود ۴۸۰۰۰ خانوار آسیب دیده اند، از جمله ۳۰۴۳۰ خانه، یا به شدت آسیب دیده (۲۰۴۳۰)، یا به طور کامل (۱۰۰۰۰) تخریب شده است (گزارش شماره ۲ افغانستان: وضعیت واکنش/پاسخ به زلزله هرات را اینجا نگاه کنید). در گزارش همچنان آمده است:

بیش از ۱۷۵۰۰۰ نفر در ۹ ولسوالی به طور مستقیم متأثر از لرزش های اخیر شده اند که ولسوالی‌های انجیل و زنده جان متحمل شدیدترین خسارات شده‌اند. انجیل شاهد تخریب و خسارت بیش از ۱۵۰۰۰ خانه بود.

اوچا همچنان گزارش داده است که ۲۱۳۰۰۰ بنای غیر مسکونی شامل ۲۱ مدرسه و ۴۰ مرکز صحی که به ۵۸۰۰۰۰ نفر خدمات رسانی می کنند نیز آسیب دیده اند (گزارش های ملل متحد را اینجا، اینجا و گزارش اوچا را اینجا نگاه کنید). در میان افراد متضرر ۷۵۰۰ زن باردار وجود داشت که بسیاری آنها افراد خانواده های شان را از دست داده بودند (به این گزارش سازمان ملل نگاه کنید). گستردگی فاجعه به این معناست که این ارقام احتمالاً افزایش می یابند زیرا گروه های بشردوستانه کماکان مشغول ارزیابی خسارات می باشند.

ارزیابی‌های اولیه سریع چند بخشی، نشان می‌دهد که بیش از ۴۸۰۰۰ خانوار از زلزله های اخیر در ولایت هرات متأثر شده اند، از جمله تقریباً ۱۰۰۰۰ خانه که کاملاً ویران شده و ۲۰۴۳۰ خانه به شدت آسیب دیده است.

جدول ۱: تعداد افرادی که آسیب دیده اند. منبع: زلزله های هرات. گزارش اوچا، ۲۴ میزان ۱۴۰۲

شبکه تحلیلگران افغانستان با معصومه جامی از ولسوالی زنده جان هرات صحبت نمود. او تاکید کرد که زنان و کودکان قربانی های اصلی این زلزله اند، در حالیکه برخی از کودکان یتیم مانده اند.

بیشتر قربانیان زن و کودک بودند. همه می ترسند، افزایش اضطراب و وحشت به ویژه در بین زنان و کودکان وجود دارد. بچه ها هر بار که زمین می لرزد می ترسند. همچنین صدها کودک بدون والدین یا سرپرست مانده اند. خانواده هایشان شهید شدند [در زلزله کشته شدند]. آنها به مکان هایی برای بزرگ شدن و افرادی نیاز دارند که از آنها مراقبت کنند و از رفاه و آموزش آنها مراقبت کنند.

گزارش های سازمان ملل و دیگران چشم دیدهای او را تأیید می کند: زنان و کودکان حدود ۹۰ درصد تلفات را تشکیل می دهند (گزارش یونیسف را اینجا نگاه کنید). براساس گزارش منتشر شده توسط موسسه جندر در اقدامات بشر دوستانه و ارزیابی های اولیه، ۱۷۸ قریه ای که تا ۲۵ میزان مورد بررسی قرار گرفته اند نشان می دهد که زنان۵۸ در صد از بزرگسالان را که مرده اند، ۶۰ در صد از مجروحان و ۶۱ در صد از آنهایی را که مفقود شده اند، تشکیل می دهد (به روز رسانی جنسیتی شماره ۲: زلزله در ولایت هرات را اینجا نگاه کنید).

جیمی نادال، نماینده صندوق جمعیت ملل متحد در افغانستان به اسوشیتدپرس گفت  که دلیل تلفات کم مردان فقط در این واقعیت نیست که بسیاری از مردان منطقه برای کار به ایران رفته‌اند، بلکه زمان وقوع زلزله هم است که ساعت ۱۱ صبح بوده است. او گفت: “در آن وقت روز، مردان بر سر زمین ها بودند…. زن ها در خانه بودند و کارهای خانه را انجام می دادند و از بچه ها مراقبت می کردند. آنها زیر آوار بند ماندند.”

شورای پناهندگان ناروی همچنان به خبرگزاری اسوشیتدپرس گفت: “گزارش‌های اولیه تیم‌های ما حاکی از آن است که بسیاری از کسانی که جان خود را از دست دادند، کودکان خوردسال بودند که پس از فروریختن ساختمان‌ها، زیر فشار آوار قرار گرفتند و خفه شدند.” به گفته صدیق ابراهیم، رئیس دفتر یونیسف در هرات، “مردم فکر کردند که این یک انفجار است و با وقوع اولین زلزله به طرف خانه های خود دویدند” که باعث افزایش تلفات شد.

 شکل ۴: موقعیت و تعداد افرادی که مستقیما از زلزله متأثر شدند. منبع: زلزله هرات: گزارش به روز رسانی شده شماره ۷ اوچا، ۲۸ میزان ۱۴۰۲

زایشگاه هرات نیز خسارت قابل توجهی دیده است، تَرک ها و شکاف های در آن ایجاد شده که ارائه خدمات در داخل آن را ناامن کرده است. سازمان ملل برای زنان باردار خیمه هایی برای دریافت مراقبت های صحی فراهم کرده است (گزارش تلویزیون سی ان بی سی را در اینجا نگاه کنید). مسجد جامع هرات، که مسجد آبی رنگ و نفیسی است و ارگ هرات که قدامت آن به ۳۳۰ سال قبل از میلاد می رسد نیز آسیب دیده است (به گزارش شینهوا اینجا نگاه کنید). احمدالله متقی رئیس اداره اطلاعات و فرهنگ هرات گفت: “هیچ اثر تاریخی در این ولایت وجود ندارد که در اثر زلزله آسیب ندیده باشد” (گزارش سلام وطندار را اینجا و این عکس های را که در صفحات ایکس پُست شده بود، را اینجا نگاه کنید).

این زلزله ها به چندین مخزن که از منابع مهم آب هستند آسیب رسانده و همچنین باعث بالا آمدن سطح آب در برخی مناطق شده است. جولیون لِزلی، انجنیر ساختمانی که روی مُرمت بناهای تاریخی کار می کند و مدت طولانی است که در افغانستان بسر می برد، در ۱۱ عقرب به شبکه تحلیلگران افغانستان گفت که گزارش های غیر رسمی وجود دارد که سطح آب در هرات ۱۰ تا ۱۵ متر بالا آمده است:

” پس از زلزله، بالا آمدن سفره های آب به سطح زمین غیرعادی نیست .” شهیر ذهین، مدیر عامل سازمان رسانه ای کلید گروپ که به تازگی در ۱۰ عقرب از هرات به کابل برگشته بود این گزارش ها را تایید کرد و گفت که موجودیت آب های سطحی از جمله نهر ها در مناطقی که در این وقت سال معمولاً خشک می باشند، گزارش شده است. عکس ذیل که آقای ذهین به شبکه تحلیلگران افغانستان فرستاده است، وادی نزدیک به قریه سیاه آب در ولسوالی زنده جان را نشان می دهد؛ آب به طور غیر منتظره و خارج از فصل، ظاهر شده است.

وادی حوالی قریه سیاه آب مربوط ولسوالی زنده جان که به دلیل تغییرات ناشی از زلزله از آبی پر شده است که خارج از موسم اصلی ظهور کرده است. عکس: شهیر ذهین، کلید گروپ، ۱۰ عقرب ۱۴۰۲

طوفان ریگ در ۲۰ میزان درمناطق زنده جان، کوهسان، و کشک رباط سنگی که ۲۴ ساعت دوام داشت، صد ها خیمه را که بازماندگان در آن پناه گرفته بودند، به شمول ۶۰ در صد خیمه هایی که در مرکز ترانزیت گازرگاه وجود دارد، منهدم کرد (گزارش شماره ۵ اوچا را و هم تصاویر وبسایت مجله هندی اوت لوک را نگاه کنید). معصومه جامی گفت، “طوفان پیآمد ناخوشایندی دیگر داشت. مردم از طوفان به ساختمان ها/خانه ها پناه گرفتند.متاسفانه همزمان با طوفان، زلزله شدیدی دیگری واقع شد و تعدادی زیادی کشته و زخمی شدند.”

یکی از خبرنگاران محلی در هرات به شرط فاش نشدن نامش به شبکه تحلیلگران افغانستان در ۶ عقرب گفت عملیات نجات بعد از ختم طوفان ادامه یافت:

خیمه هایی که به مردم داده شده بود در مقابل طوفان تاب نیاورد و کسانی که برای کمک آمده بودند مجبور شدند برای مدتی کار را متوقف کنند. به محض توقف طوفان، مردم دوباره شروع به کمک رسانی کردند. تقریباً در این زمان، وسایل ویژه رسید و سگ های نجات از ازبکستان آورده شدند. آنها جستجو کردند و بسیاری از مردم را – زنده یا مرده – از زیر زمین بیرون کشیدند.

تصاویر ماهواره ای تجزیه و تحلیل شده توسط سازمان خدمات اطلاعات جغرافیایی آلسیس تصویر جامع تری از وسعت زلزله ها و پیچیدگی های مرتبط با آن را با پاسخ ارائه کرده است (اشکال ۵ و ۶ را نگاه کنید). طبق تخمین های آلسیس، براساس تجزیه وتحلیل آن از تصاویر ماهواره ای، تعداد افرادی که از زلزله در ماه میزان متأثر شده اند به طور قابل توجهی بیشتر از برآورد های گزارش شده توسط اوچا و امارت اسلامی است. آلسیس تخمین می زند از اثر زلزله ۲۳ میزان (که آن را السیس سومین زلزله حساب می کند)، در مجموع ۵۱۲۹۹۲ خانه مسکونی متاثر شده و آسیب دیده است. آلسیس محاسبه کرده که “با این فرض که در هر خانواده طور اوسط ۱۰ نفر باشد، بیش از پنج میلیون نفر – حدود ۱۲٫۵ در صد از جمعیت افغانستان – از زلزله متأثر شده اند. سازمان السیس همچنین گفت که ۱۶۰۷۰۶ منطقه مسکونی که در چهار کیلومتری یک جاده اصلی قرار داشتند، با اکثریت ساکنان آن، تا زمان تهیه این گزارش، برای ارزیابی یا کمک هنوز تماس گرفته نشده بود.

شکل ۵: مناطق مسکونی متأثر از زلزله براساس شدت. منبع: وبسایت السیس براساس نقشه برداری این سازمان از تمام خانه ها در افغانستان در سال ۱۴۰۲
شکل ۶: موقعیت خانه های مسکونی در منطقه آسیب دیده و فاصله آنها تا جاده های اصلی. منبع : وبسایت السیس

ذکریا شنیزی، زلزله شناس در برنامه “علم در عمل” بی بی سی اظهار داشت که سطح تخریب، مخصوصاً در اثر زلزله در هرات، متوسط تلقی شده و این تا حدی به ماهیت ساختمان ها مربوط می شود:

خانه ها عمدتاً از خشت یا مصالح ساختمانی سنتی، سقف های مسطح یا گُنبدی از گِل خُشک که توسط تیر چوب ها (دستک های چوبی) بر روی دیوار های خشتی، یا ساخته شده از بلوک های سنگی ، ساخته شده است. این ساختمان ها در واقع با شرایط آب و هوای هرات از جمله زمستان سرد و تابستان گرم مناسب هستند. مجاورت گسل‌های فعال زمانی که با سبک‌های ساختمانی سنتی ترکیب می‌شود، روستاهای فعال را در برابر زلزله‌های حتی متوسط منطقه بسیار حساس می‌سازد.

جولیون لزلی تصدیق می کند که ساختمان های با خشت خام بیشتر در مقابل زلزله حساس هستند و گرد و غبار ناشی از فروریختن یا آسیب‌دیدگی ساختمان ها، که قربانیان را خفه می‌کند، به تعداد بالای تلفات کمک کرده است. با این وجود، او استدلال می کند که با تقویت مناسب و استفاده از استحکامات بهتر، این سازه ها مناسب ترین گزینه برای مسکن در منطقه می باشند:

برای ساختن خانه ها به این شکل دلایلی وجود دارند. ساختمان هایی که با خشت خام ساخته می شوند در تابستان سرد و در زمستان گرم هستند، که دقیقا همان چیزی است که در این منطقه خشک مورد نیاز است. من واقعاً فکر می کنم که آنها سازه های مناسبی به جای مسکن های پیش ساخته مدرن که پس از بلایای طبیعی در نظر گرفته می شوند، می باشند،اما آنها برای مقاومت در برابر زلزله باید بهتر تقویت شوند. مطمئناً مسکن های پیش ساخته مدرن راه حل های آسانی هستند که به سرعت ارائه می شوند، اما آیا مردم در دراز مدت از آنها استفاده خواهند کرد؟ با برخی حمایت ها و کمک های تخنیکی، مردم می توانند خانه هایی با خشت خام را خود بسازند و این می تواند مشاغل کوتاه مدت ایجاد کند و به اقتصاد کمک شود.

واکنش به زلزله چه بوده است؟

ابراز واکنش در مساله وقوع زلزله بسیار دشوار است. آنها به طور ناگهانی و اغلب بدون هیچ هشداری رخ می دهند. خانه‌ها و زیرساخت‌ها، مانند جاده‌ها را تخریب می‌کنند و ارتباطات را مختل می‌کنند، که همه اینها تلاش‌های نیروهای امدادی را که برای رسیدن به منطقه تلاش می‌کنند، با مشکل مواجه می‌ سازد. امدادگران به سرعت کار می کنند تا بازماندگان را از زیر آوار بیرون بکشند. جوامع آسیب دیده پاشان، شوک دیده و تحت تاثیر غم و اندوه، بی خانمان و در اغلب موارد بدون معیشت یا وسایل امرار معاش می باشند. همانطور که این خبرنگار محلی توضیح می دهد، همه این موارد در هرات به مشاهده رسید:

در روز اول، کمک چندانی به مردم صورت نگرفت زیرا ولسوالی زنده جان با موتر تقریباً دو ساعت با شهر هرات فاصله دارد. بیشتر منازل این منطقه خانه‌های سنتی ساخته شده از خشت خام بودند و هیچ‌کدام پابرجا نماند، هیچ خانه سالم نماند. شبکه های تلیفون قطع شده بود و دریافت اطلاعات در داخل یا خارج از ولسوالی مشکل بود. تنها در روز دوم بود که خبر ویرانی منتشر شد، مردم و مقامات محلی وارد منطقه شدند. مردم مجبور شدند خانواده و همسایه ها را در قریه خود نجات دهند و نتوانستند به کمک مردم در قریه های دیگر بروند. به هر حال، آن‌ها آنقدر درگیر و مصروف ویرانی در قریه خودشان بودند که نمی‌توانستند تصور کنند که همین اتفاق در جاهای دیگر نیز رخ داده است.

در برخی از قریه ها کسی زنده نمانده است. اگر زنده هم مانده درغم اقارب خود فرو رفته و یا مصروف رسیدگی به زخمی های خانواده خود هستند. یشتر زخمی ها به شفاخانه شهر هرات منتقل شده اند. آن روز اول مردم، حکومت و نهادها به کمک مردم نرفتند. روز بعد وقتی کمک رسید، [در بسیاری ازقریه ها] کسی نمانده بود که [امدادگران] را راهنمایی کند و چون خانه‌ها بیشتر تخریب شده بودند، معلوم نبود کی کجاست و چه کسی مفقود شده یا به کمک نیاز دارد. دیر رسیدن کمک و نبود افراد محلی برای هدایت گروه های امداد رسان منجر به رقم بالای تلفات شد.

در چنین مواقعی اغلب اعضای جامعه و شهروندان عادی هستند که به کمک همسایه های شان می شتابند. ساکنان محلی که با طلوع نیوز صحبت می کردند از اینکه چگونه مردم از سایر نقاط ولایت و مناطق دورتر برای کمک به روستاهای آسیب دیده هجوم آوردند گفتند (پوشش خبری گسترده طلوع نیوز را اینجا نگاه کنید) تقریباً با همه کسانی که صحبت کردیم ازجمله خبرنگار محلی حکایت از واکنش و پاسخ فوق العاده داشتند:

کمک های مالی زیادی صورت گرفته است. همه تا جایی که می توانستند کمک کردند. و کمک های زیادی از شهر هرات و سایر ولایات و نیز از سوی اداره محلی صورت گرفت. آنها غذا، خیمه و سایر مایحتاج را تهیه کرده اند.

همچنان جولیون لزلی به ما گفت که چگونه کارگران یک مکان تاریخی که در حال بازسازی است به درخواست مردم برای کمک پاسخ دادند:

واکنش و پاسخ عمومی برای کمک به زلزله زدگان واقعاً چشمگیر بود. اینکه در افغانستان مردم برای کمک به یکدیگر حاضر می شوند، جای تعجب نیست. این بار، عموم مردم و همچنین بخش خصوصی واقعاً برای کمک بسیج شده بودند. صبح روز بعد از زلزله، مقامات محلی پشت دروازه های همه سازمان های غیردولتی رفتند و از آنها پرسیدند که چه کمکی می توانند انجام دهند. آنها هم نزد ما آمدند و ۷۰ نفر از مردانی که در سایت کار می کردند داوطلب شدند که بروند. آنها به یافتن بازماندگان و حفر قبرها کمک کردند.

واکنش داخلی

امارت با اعزام گروه های جستجو و نجات و یک هیئت رسمی برای بررسی خسارات وارده به حوادث فاجعه بار در ولایت هرات، با سرعت عمل کرد. صبح روز پس از دو زلزله اول، جانان صاعق، سخنگوی وزارت دولت در امور رسیدگی به حوادث، گزارش مفصلی از واکنش فوری امارت در یک کنفرانس مطبوعاتی ارائه کرد. او گفت که ۳۵ تیم متشکل از بیش از هزار نفر “برای کمک به افراد گرفتار زیر آوار در قریه های آسیب دیده، به محل رفته بودند (خبر طلوع نیوز را اینجا و مصاحبه جانان صاعق با برنامه فراخبر این شبکه را اینجا نگاه کنید). او همچنین گفت که ملا عبدالغنی برادر معاون رئیس الوزرا از قبل در این ولایت حضور داشت و در رأس هیئتی متشکل از والی هرات و مقامات وزارت های اقتصاد، عودت مهاجرین و امور رسیدگی به حوادث وظیفه رسیدگی به “چالش های زلزله زدگان و نظارت بر توزیع عادلانه کمک ها” را داشتند.

صاعق در ابتدا تعداد قربانیان را ۲۴۰۰ اعلام نمود و بعد آن را اصلاح کرد و به ۱۰۰۰ نفر قربانی و بیش از ۲۰۰۰ نفر مجروح کاهش داد (گزارش رویترز را اینجا نگاه کنید). او همچنین برآورد کرد که ۱۳۲۰ خانه به طور کامل ویران شده است. او افزود که تعداد قابل توجهی از دام ها نیز در این زلزله تلف شدند، اما نمی توان آمار دقیقی ارائه کرد زیرا امارت بر تلاش های امداد و نجات تمرکز کرده است. این تلاش ها شامل تامین آب، حفظ الصحه، غذا و سرپناه بود. قلندر عباد سرپرست وزارت صحت عامه به طلوع نیوز گفت که نزدیک به ۶۰ تیم صحی همراه با امبولانس به منطقه اعزام شده اند و در هر تیم داکتران، نرس ها و قابله ها وجود دارند که به زنان خدمات ارائه می کنند.

 
کودکان افغان در حال استراحت زیر کمپل نزدیک خانه های ویران شده از اثر زلزله ۱۵ میزان ،در قریه سربلند، ولسوالی زنده جان ولایت هرات . عکس از : محسن کریمی، خبرگزاری فرانسه

در جلسه اضطراری کابینه در ۱۶ میزان، ملا محمد حسن آخوند، سرپرست ریاست الوزرا دستور داد تا ۱۰۰ میلیون افغانی (۱٫۳۵ میلیون دالر) برای توزیع به شکل نقد به زلزله‌زدگان اختصاص داده شود و یک کمیسیون ویژه را در سطح کابینه برای نظارت بر تلاش‌های امدادی تعیین نمود. ذبیح الله مجاهد، سخنگوی امارت اسلامی به دویچه ویله گفت که این کمیسیون که متشکل از وزارت خانه های احیاء و انکشاف دهات، دفاع، داخله، صحت عامه، امور رسیدگی به حوادث طبیعی و سره میاشت است، مسئول اند اطمینان حاصل کنند همه کمک های مورد نیاز را دریافت می کنند و فساد وجود ندارد (اینجا نگاه کنید).

یکی از امداد گران به نشنل، روزنامه انگلیسی زبان امارات متحده عربی گفت که موانع اداری را که لازمه سازمان های غیر دولتی است، نیز برداشته اند:

برای انجام امدادرسانی در مناطق زلزله زده به هیچ یک از مجوزهای معمول نیاز نداریم… به طور معمول ما با چالش ها و محدودیت های زیادی روبرو هستیم – گرفتن مجوز می تواند تا چهار ماه طول بکشد. اما مقامات بالفعل جدی بودن وضعیت را تشخیص می دهند. آنها فقط از ما [گروه های امداد بین المللی] خواسته اند تا فعالیت های خود را با یکدیگر هماهنگ کنیم.

تنها چالشی که ما با آن روبرو بوده‌ایم، الزام مقامات فعلی است که هیچ کارمند زن اجازه ندارد بدون همراهی مرد در منطقه فاجعه کار کند. اما حالا با این محدودیت آشنا هستیم، بنابراین به خوبی آماده شده بودیم.

امارات همچنین در حال ساخت “۲۱۴۶ خانه عصری در ۲۰ قریه ای آسیب‌دیده” است که امیدوار است تا قبل از شروع زمستان آن را تکمیل کند (گزارش طلوع نیوز را اینجا و گزارش پشتوی بی بی سی را اینجا نگاه کنید).

شهیر ذهین به شبکه تحلیلگران افغانستان گفت که در طول بازدید خود برخی از خانه ها را دیده است که در حال ساخت هستند: “من متخصص معماری نیستم، اما آنها به سرعت خانه ها را می سازند و به نظر می رسد مصالح استفاده شده از کیفیت خوبی برخوردار باشد.”

ذهین گفت که او به این ولایت سفر کرده است تا وضعیت رفاهی کارکنان موسسه – ساختمان محل اقامت گروه کلید در هرات که ویران شده است – را بررسی کند و ببیند کلید برای حمایت از قربانیان چه کاری می تواند انجام دهد.اکنون سه ایستگاه رادیویی سیار در ولسوالی های آسیب دیده (گلران، رباط سنگی و زنده جان) راه اندازی کرده است. در هنگام بلایای طبیعی، زمانی که وسایل ارتباطی تا حد زیادی از کار می افتند، رادیو حیاتی ترین منبع برای انتشار سریع اطلاعات به روز، دقیق و نجات دهنده به مردم است (گزارش اتحادیه بین المللی مخابرات سازمان ملل را اینجا نگاه کنید).

واکنش بین المللی

اوچا در ۲۳ میزان به نمایندگی از دفاتر سازمان ملل و موسسات غیر دولتی ۹۳٫۶ میلیون دالر درخواست نمود تا ۱۱۴۰۰۰ نفر را حمایت و کمک نماید. این طرح برای شش ماه (میزان –حوت ۱۴۰۲) متمرکز به کمک و حمایت به کسانی خواهد شد که خانه های شان ویران شده یا به شدت آسیب دیده است. این روشن می کند که پلان واکنش بشردوستانه ۱۴۰۲ زیرمجموعه ای از فعالیت ها و شرایط درخواست اضطراری است.

همانطور که شکل ۷ نشان می دهد، طبق برنامه، طی شش ماه آینده، سازمان های کمک رسان با مقامات دولتی محلی و ملی برای حمایت از آسیب پذیرترین افراد در جوامع آسیب دیده، در بخش وسیعی از نیازهای آنها همکاری خواهند کرد: “سرپناه اضطراری و وسایل اساسی منزل؛ ارائه مراقبت‌های آسیب روحی، ارجاع به مراکز صحی، تهیه بسته ها و تجهیزات صحی و همچنین خدمات حمایتی روانی؛ تغذیه درمانی و تکمیلی برای کسانی که دچار سوءتغذیه حاد هستند و همچنین معاینات برای سوء تغذیه ؛ حمل و نقل آب، ساخت و ساز دستشویی و بسته های صحی؛ و همچنین مواد غذایی و بسته های نقدی” (برای توضیحات بیشتر براساس هر بخش، پلان واکنش یا پاسخ به زلزله هرات را اینجا نگاه کنید).

شکل ۷: پاسخ برنامه ریزی شده بر اساس هر بخش. منبع: پلان واکنش به زلزله هرات.

در زمان پس از زلزله، چندین دفتر نمایندگی سازمان ملل در خواست های جداگانه ای برای بسیج کمک های مالی برای قربانیان زلزله هرات جهت حمایت از تلاش های شان در واکنش به زلزله نمودند. از جمله برنامه جهانی غذا (۱۹ ملیون دالر)، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (۱۴٫۴ ملیون دالر)، صندوق جمعیت سازمان ملل (۱۱٫۶ ملیون دالر) و یونیسف (۲۰ ملیون دالر) در خواست نمودند. چندین سازمان غیردولتی ملی و بین‌المللی نیز درخواست‌هایی را برای جمع‌آوری کمک‌های مالی برای واکنش برنامه‌ریزی شده خود به زلزله آغاز کرده‌اند. با این حال، همانطور که شکل ۸ نشان می دهد، ابراز کمک تا کنون به مراتب کمتر از آنچه است که درخواست شده بود – فقط ۳۰ ملیون دالر (۱۵ ملیون دالر از امداد گران و ۱۵ ملیون دالر اضافی از بودجه های جمع آوری شده بشردوستانه – یا حدود ۳۳ درصد از کل پول مورد نیاز برای حمایت از بازماندگان برای شش ماه آینده (جدول زیر را برای تفکیک تعهدات و کمک های فراهم شده تا کنون، نگاه کنید).

پاسخ های نقدی یا غیر نقدی بین المللی تا زمان نگارش این گزارش

جدول ۲: کمک های نقدی یا غیر نقدی بین المللی تا زمان نگارش این گزارش. منبع: گزارش اوچا و رسانه ها

پیآمد های بعدی

دیدگاه های مردم در ساحه حاکی از این است که کمک ها به قربانیان زلزله ماه میزان در هرات هنوز کافی نیست.

معصومه جامی، باشنده ولسوالی زنده جان

کمک هایی از جمله خیمه، غذا، مواد برای نظافت و سایر اقلام ضروری توزیع شده است، اما کافی نیست. بسیاری از مردم تمام خانواده خود را از دست داده اند و خانه های آنها با خاک یکسان شده است. آنها همه چیز را از دست داده اند. تمام قریه ها تبدیل به گرد و غبار شده اند. بیشتر این کمک ها از سوی تاجران و مردم ولایات مختلف، افغان های مقیم خارج و نیز برخی نهاد های خیریه می باشد. بیشتر کمک های حکومت و نهادهای بین‌المللی به کندی می رسد.

یک خبرنگار محلی که با ما صحبت کرد، گفت که مهمترین نگرانی وضعیت آب و هوا است: “هرروز هوا سردتر می شود و کسانی که خانه های خود را از دست داده اند به سرپناه نیاز دارند. آنها نمی توانند برای مدت طولانی در فضای باز زندگی کنند.” زمستان در این منطقه نیمه خشک افغانستان سخت است و دمای هوا در طول شب به طور مرتب به زیر صفر می رسد. بر اساس گزارش اوچا، سال گذشته، افغانستان شاهد سخت‌ترین زمستان در نزدیک به ۳۰ سال گذشته بود و دمای هوا در این منطقه به ۲۵ درجه سانتی‌گراد زیر صفر کاهش یافت (اینجا نگاه کنید).

عکس‌ها و فیلم‌های زیادی در گزارش‌های خبری و شبکه‌های اجتماعی وجود دارند که خیمه ها را درمیان تپه هایی از آوار که زمانی قریه ها بودند، نشان می دهد. اوضاع به ویژه در شهر هرات تیره و تار است، جایی که بسیاری از بازماندگان، که چیزی در قریه های شان باقی نمانده، به دنبال سرپناه و حمایت و کمک های دیگر رفته اند. تدروس ادهانوم گبریسوس، مدیر کل سازمان جهانی صحت در ۲۴ میزان در صفحه ایکس خود نوشت: “مرکز ولایت به شهر خیمه تبدیل شده است: خانواده ها در فضای باز در پارک ها در بین خیمه ها می خوابند.” خبرنگار محلی همچنان اوضاع را برای شبکه تحلیلگران افغانستان چنین توصیف کرد:

پارک ها و سرک های شهر هرات مملو از مردم سرازیر شده از ولسوالی ها و همچنین ساکنان محلی [شهر] شده است. آنهایی که خانه دارند از طرف روز به آن بر می گردند، اما شب را در آنجا نمی گذرانند. آن‌ها در سرک های بیرون از خانه‌هایشان یا در پارک‌ها یا روی پیاده‌روها می‌خوابند. از روز زلزله، بسیاری از مردم، هرات را به مقصد کابل و سایر ولایات ترک کرده اند، اما کمبود موتر [برای کرایه] وجود دارد چون مسافر زیاد است، بنابراین فراهم کردن وسایل حمل و نقل آسان نیست. وضعیت بسیار نگران کننده است زیرا هوا بسیار سرد است. برخی از مردم خیمه دارند، اما اکثر دیگر ندارند و مجبورند در هوای آزاد در سرما بخوابند. خیمه برای فروش در بازار وجود ندارد، اما عده ای موفق به یافتن ترپال و روکش پلاستیکی شده اند. زنان و کودکان در این شب های سرد در بیرون در فضای باز می خوابند. بسیاری از آنها، به ویژه کودکان، مبتلا به سرماخوردگی و عفونت های شدید سینه هستند.

درحالیکه امارات قصد دارد بیش از ۲۰۰۰ مسکن دایمی برای زلزله زدگان هرات بسازد، اما امداد رسانان تردید دارند که چنین پروژه وسیعی برای محافظت از آنها در برابر سرمای زمستان امسال به پایان برسد. آنها از توزیع فوری خیمه های زمستانی و کمک به قربانیان برای اجاره مسکن یا یافتن سرپناه نزد خانواده‌های میزبان با استناد به تجربه قبلی خود در سایر مناطق فلاکت زده، حمایت می‌کنند.

پیامدهای روانی این فاجعه نیز قابل توجه است. مردم نه تنها دوستان و خانواده، خانه و معیشت خود را از دست داده اند، بلکه زمین در طول یک ماه پیهم زیر پای آنها تکان می خورد. بسیاری از افرادی که خانه‌هایشان آسیبی ندیده است، می‌ترسند در زمان وقوع زلزله بعدی در داخل خانه باشند:

شهیر ذهین، مدیر عامل کلید گروپ

مردم از خوابیدن در داخل خانه می ترسند. آنها از این می ترسند که در صورت وقوع زلزله در هنگام خواب چه اتفاقی می افتد. بنابراین حتی کسانی که خانه هایشان هنوز پابرجاست بیرون می خوابند. دیدن اینکه چگونه تعداد خیمه ها هر روز وقت عصر زیاد می شود قابل توجه است. همه فضاهای باز – پارک ها، صحن مساجد، حتی شاهراه ها – پر از خیمه است. خانواده هایی که خیمه های مناسب ندارند از خیمه های موقت ساخته شده از پشه بند استفاده می کنند. صبح، آنهایی که هنوز خانه دارند، خیمه های شان را برمی دارند و به خانه می روند – فقط کسانی که از ولسوالی ها [به هرات] آمده اند یا خانه شان را از دست داده اند، می مانند.

تنها خسارات و تلفات جانی ناشی از زلزله نیست که نگرانی عمده را تشکیل می دهد. دسترسی به منابع مالی نیز نگرانی مداوم است. پس از دفن مردگان و مراقبت از مجروحان، پس از تامین سرپناه کافی و خدمات اولیه مانند مراقبت های صحی و آموزشی به بازماندگان، پس از تهیه تدارکات برای کودکانی که خانواده خود را از دست داده اند، پس از همه اینها، حکومت و سازمان‌های کمک ‌رسان باید توجه خود را معطوف کنند تا مطمئن شوند که جوامع آسیب‌دیده از حمایت مناسب برای بازسازی زندگی‌شان برخوردارند و دوباره توان ایستادن روی پاهای شان را یافته اند. جوامع محلی که نه تنها خانه ها و خانواده های خود را از دست داده اند، بلکه مزارع، دام ها، مشاغل و کسب و کار خود را نیز از دست داده اند، به کمک نیاز دارند تا زندگی خود را بازسازی کنند، مزارع خود را بازسازی کنند، شغل پیدا کنند و حداقل بخشی از آنچه که در این  فاجعه از دست داده اند، بازسازی کنند.

مترجم: روح الله سروش

لیکوالان:

رکسانا شاپور

نور د دې لیکوال څخه