Afghanistan Analysts Network – Dari Pashto

اقتصاد، پرمختیا، چاپېریال / اقتصاد، توسعه، محیط زیست

بعد از سیل: گزارش های شخصی از باران و سیل در ولسوالی زرمت

سید اسدالله سادات 8 دقیقې

باران و برفی که در هفته های اخیر در افغانستان باریده، بر شادمانی دهقانان افزوده و آنها را امیدوار ساخته است که خشکسالی چندین ساله دیگر پایان یافته است. در عین حال، بارندگی شدید در زمین های خشک و تشنه باعث جاری شدن سیل در بسیاری از مناطق افغانستان شده است. در چند هفته گذشته، ده ها نفر جان خود را از دست داده اند، خانه ها و مکان های کار ویران شده، و زمین های کشاورزی زیر گِل و لای آب و سیل فرو رفته است. ما در ماه حوت ۱۴۰۲ با کشاورزان در چندین منطقه در مورد انتظارات آنها از حالت آب و هوا در سال جاری مصاحبه کردیم. سید اسدالله سادات برای این گزارش دوباره از زرمت، یکی از ولسوالی های ولایت پکتیا بازدید نمود تا از برداشت ها در مورد بارندگی ها که مدت ها انتظار آن را داشتند و نیز سیلاب های ویرانگر ناشی از آن بشنود.

مردی در حال قدم زدن در کنار زمین های زراعتی در منطقه خندقه ولسوالی زرمت ولایت پکتیا که در اثر سیلاب های ناگهانی زیر آب فرورفته است. عکس از: سید اسد الله سادات، 27 حمل 1403

گزارش بعدی ما توسط نویسنده مهمان، محمد عاصم مایار تحت عنوان ” قبل از سیل: چگونه خطر سیل در افغانستان را کاهش دهیم” خواهد بود. سیل تقریباً یک چهارم تلفات ناشی از بلایای طبیعی در کشور را سبب می شود و حالت بدتر از آن شاید در راه باشد، زیرا پیش بینی می شود تغییرات اقلیمی باران های شدید بهاری و بادهای موسمی شدیدتر را به همراه داشته باشد. مایار علل سیلاب ها، چگونگی تغییر آنها در سراسر افغانستان و اقداماتی را که می توان برای حفاظت از مردم، ساختمان ها و زمین های کشاورزی در حال حاضر و در درازمدت انجام داد، بررسی خواهد کرد. با این حال، در اینجا چند داستان شخصی را ارائه می نمائیم.

درست قبل از نوروز، مصاحبه هایی با کشاورزان سراسر کشور انجام دادیم و از پایان خشکسالی سه ساله و همچنین خوش بینی برای سال آینده، احساس آرامش زیادی شنیدیم. زمستان با دو ماه خشک آغاز شده بود. بعد، باران آمد. مصاحبه‌ شونده ای ما از زرمت گفت که بالاخره کاریز قریه او دوباره پر آب شده است. او گفت: “کشاورزی تجدید شده است. مردم مشغول کِشت مزارع، عمدتاً گندم هستند، برخی حتی در حال غرس درخت دیده می شوند. همه مشغول و خوشحالند. چند روز پیش توانستم جو بکارم. زمین نرم و مرطوب است و جو باید خیلی خوب رشد کند.” چند هفته بعد که به منطقه برگشتیم دیدم اوضاع چقدر متفاوت است.

جمال الدین، یکتن از کشاورزان در قریه کلا لگو ولسوالی زرمت ولایت پکتیا، گفت: “در طول ۲۰ سال گذشته چنین بارانی شدید ندیده بودم. بعد از عید باران  به طور متواتر بارید .” سلطان شاه، یکی دیگر از کشاورزان نسبتاً مسن تر از قریۀ سرچار ولسوالی زرمت، گفت که آخرین بار ۳۰ سال قبل “اینگونه باران” را دیده بود. بعد از عید (۲۴ حمل ۱۴۰۳) باران پیوسته بارید و بعد متوقف شد. اگر ابری از بالای کوه ها عبور می کرد، مردم مضطرب می شدند، از عواقب آن که می تواند در صورت باران شدید تر فاجعه بار باشد، هراس داشتند. باران بیشتری بارید و سرانجام در شبانه روز ۲۶/۲۷ حمل، در زرمت سیل آمد.(گزارش OCHA در مورد سیلاب های ۱۷ اپریل ۲۰۲۴ را اینجا بخوانید)

مردمی که در زرمت زندگی می کنند می دانند که سطح آب به سرعت بالا می رود که می تواند منجر به سیلاب های غیر منظم شود که از دشت ها و زمین ها عبور کرده و خانه ها و مزارع کشاورزی را ویران و دام ها را بکُشد و اغلب جان آدم ها را نیز بگیرد. بنابراین ، هنگامی که بارندگی کسب شدت می کند، مثلی که در ماه حمل واقع شد، آنها برای جلوگیری از بدترین آسیبها وارد عمل می شوند. بیل های خود را می گیرند، تبرها و هر ابزاری را که دارند برمی دارند و شروع به حفر خندق در اطراف خانه های خود می کنند تا مطمئن شوند که خانواده و خانه هایشان ایمن و خشک میمانند. آنها خریطه های ریگ را و همچنان سنگریزه ها را در اطراف خانه های خود قرار می دهند تا به عنوان مانع عمل کند و فشار آب را مهار کند.  بعد منتظر می مانند و امیدوارند که آب و سیل های غیرقابل پیش بینی و ناگهانی قریه ها، خانه ها و مزارعی را که از آن تغذیه می کنند خراب نکند. آنها تمام شب را بیدار می مانند و گوش به آواز می باشند تا اگر سیل آمد غافلگیر نشوند.

این ولسوالی که در ۳۵ کیلومتری جنوب غرب شهر گردیز و هم مرز با ولایات پکتیکا، لوگر و غزنی قرار دارد، عمدتاً هموار است و بیشتر باشندگان آن به زراعت و مالداری اشتغال دارند. آب چندین رودخانه از ولسوالی زرمت ، از کوتل تیره، کوه های شهرگردیز و کوه های  اطراف این ولسوالی تا بند سرده، دریاچه ای در بخش شرقی ولسوالی اندر در ولایت غزنی، می گذرد. اما پس از سه سال خشکسالی، بسترهای خشک دریاها به دلیل بی‌توجهی یا فعالیت‌های انسانی در معرض خطر قرار گرفته‌اند، به این معنی که کانال‌های پاک کافی برای عبور آسان آب در هنگام بازگشت آب های فصلی وجود ندارد. کشاورزان زرمت اکنون با عواقب بعدی سیل دست و پنجه نرم می کنند. سیلاب اخیر ده‌ها خانه را در چندین قریه همراه با دکان ها، جاده‌ها و پُل‌ها ویران کرده است. بیشتر زمین های کشاورزی، باغ ها و کاریزها آسیب دیده اند. صدها جریب زمینی که در آن گندم کِشت شده بود زیر آب رفته است: آب های ایستاده، گندم را تضعیف و محصول را خراب می کند. بدتر ازآن، سیل اخیر سبب رسوب یک لایه ای ضخیمی از گِل و سنگ روی مزارع شده است. مردم قریه که در ماه حوت گندم کِشت کرده بودند محصول امسال را از دست دادند و باید زیان های خود را با کِشت محصولات دیگر مانند بادنجان رومی، پیاز و کچالو، بعد از فروکش سیل و خشک شدن زمین ها، کاهش دهند و جبران کنند.

برای کشاورزانی که برای امرار معاش خود به زمین متکی هستند، گذار به روال عادی زندگی و بازیابی توانایی های از دست رفته پس از سیل پرهزینه، زمان بر و طاقت فرساست. پس از فروکش آب، باید با دست زباله ها را از مزارع  جمع کرده و برای چیدن بدترین زباله ها و آوار ها باید تراکتور کرایه کنند که هر ساعت سه هزار افغانی هزینه دارد. برای کمک به آماده سازی زمین های زراعتی برای کِشت، باید از پس انداز خود، درصورتی که موجود باشد، استفاده کنند، از همسایه های خود قرض بگیرند و یا از اقارب و خویشاوندان خود که در خارج زندگی می کنند، تقاضای کمک مالی کنند. در جوامع روستایی به هم پیوسته  و صمیمی افغانستان، همسایه به همسایه کمک می کند و یک دهقان همیشه می تواند برای پاکسازی زمین خود روی کمک دیگران حساب کند، اما کسانی که فاقد امکانات مالی برای اجاره تجهیزات سنگین هستند، بعید است بتوانند مزارع خود را به موقع برای برداشت محصول احتمالی در سال جاری پاک سازی کنند. آنها باید تا سال آینده منتظر بمانند.

سلطان شاه، کشاورز قریۀ سریچار، چگونگی تخریب محصولات زراعتی اش، به ویژه گندم را در هنگام طغیان دریا توصیف کرد. با این حال، زمانی که نویسنده مدت کوتاهی پس از سیل با او صحبت کرد، مشکلات او مبرم تر از آن به نظر آمد:

در دو سه روز گذشته، اصلاً بیرون رفتن از خانه سخت شده است. آب ما را احاطه کرده است و همه در خانه گیر کرده ایم و از بیرون شدن از خانه می ترسیم. ما خیلی می ترسیم. شب‌ها بیدار می‌مانیم و از خانه محافظت می‌کنیم، زیرا فکر می‌کنیم اگر آب وارد خانه شود، آسیب می‌بیند. با بیل و کلند در خانه می چرخیم تا اگر آب خانه را تهدید کرد سدی در مقابل آن ایجاد کنیم. تمام جاده های کوچکی که قریه ما را به قریه های همجوار وصل می کرد، ویران شده است. یک نفر از قوم ما که در قریۀ دیگری زندگی می کرد فوت کرد، اما نتوانستیم به مراسم خاکسپاری او برسیم زیرا جاده ها همه خراب شده بود و باران شدید می بارید. همه جا را آب فراگرفته بود.

سیل اخیر سرک اصلی را که از زرمت به مرکز ولایت، گردیز می رود ویران کرد و در منطقه زاو به یک پُل بزرگ آسیب رساند. مردم ساعت ها منتظر بودند تا سیلاب فروکش کند که بتوانند به گردیز برسند – یا از گردیز به خانه برگردند. افرادی که تلاش می کردند اقارب مریض خود  را فوراً به شفاخانه برسانند، به ویژه از عدم امکان سفر بسیار مضطرب بودند.

 مردم محل در حال تماشای موتر هایی در منطقه زاو ولسوالی زرمت ولایت پکتیا ، که سیلاب می برد. عکس از: سید اسدالله سادات، ۲۶ حمل ۱۴۰۳

موهبت متناقض

اکثر مردم با توجه به سرازیر شدن سیل، در مورد باران نظریات دوگانه دارند و دچار تردد اند. درست است که بارانها باعث سیل های ناگهانی شد که محصولات آنها را از بین برد و به خانه ها و زیرساخت ها آسیب رساند، اما به خشکسالی ویرانگر سه ساله نیز پایان داد. جمال الدین که حدود ۳۰ جریب (۶ هکتار) زمین عمدتاً للمی دارد که برای چندین سال کِشت نشده باقی مانده است، دقیقاً از همین زاویه به وقایع می نگرد:

وقتی در آخر زمستان برف و باران بارید، در هشت جریب از زمین للمی خود گندم کاشتم. با خود گفتم: ان شاءلله امسال باران زمین مرا سیراب می کند. اما سیل آمد و زمین من آسیب دید. سیل، گِل و سنگ را به روی زمین هایم آورد. حالا نمیتوانم استفاده کنم. خیلی ناراحت شدم چون زیاد زحمت کشیده بودم. اما … اکنون، من در کُل خوشحالم زیرا خشکسالی تمام شده است.

خشکسالی به او ضربۀ سختی زده بود. سال گذشته پیاز کاشته بود که به آب زیادی نیاز دارد. با این حال، محصول به دلیل کمبود باران با شکست مواجه شد و زیان بزرگی بر او تحمیل کرد. او گفت که کاریزهای منطقۀ شان چندین سال است که خشک شده است و از دو حلقه چاه عمیق که توسط برق آفتابی از آن آب می گیرد، یکی در سال گذشته خشک شده و سطح آب در چاه دوم به قدری کاهش یافته که برای آبیاری مزارع کافی نیست. حتی چاه داخل خانه هم خشک شده بود. او گفت: “می‌دانی، برای یک کشاورز، زمین او همه چیز است و وقتی آب نباشد، زمین بی‌فایده است.” با این حال، بعد از باران های اخیر، تمام چاه های او آب کافی دارند. مردم تخمین می زنند که سطح آب تا سه متر افزایش یافته است.

او نگران است که اگرچه آبِ بارانهای اخیر به داخل زمین نفوذ کرده و سفره های زیرزمینی را تغذیه کرده است، اما خشکسالی های مکرر به این معناست که ممکن است آب آنطوری که باید به زمین نفوذ نکرده باشد و بارانی که باریده هنوز برای پُر کردن سفره های زیرزمین کافی نباشد.

با این حال، میرافغان، کشاورز دیگر در قریۀ کلا لگو، در حال بررسی خسارات ناشی از سیل است. او نگران است که ممکن بدتر از این اتفاق بیفتد:

جاده ها، کانال ها و کاریزهایی که زمین های کشاورزی را آبیاری می کردند، ویران شده اند. کشاورزان امسال با مشکلات زیادی مواجه خواهند شد زیرا بازسازی و تعمیر این جاده ها و کانال ها هزینۀ زیادی دارد. حتی در برخی مناطق، سیل به دیوارهای استنادی که در زمان جمهوریت توسط سازمان های غیردولتی با هزینه های هنگفت ساخته شده بود، آسیب رسانده است. این واقعاً مردم را نگران کرده است: آنها برای محافظت از خانه ها و قریه های ما ساخته شده بودند، اما اکنون آسیب دیده اند. قریه در خطر است.

میر افغان گفت که سیل برخی از مزارع را ویران کرده و خسارات مالی زیادی به بار آورده است، اما در مجموع خسارات وارده نسبت به برخی ولایات دیگر کمتر است و شدت آن نیز نسبت به بارانی که در تابستان می بارد بسیار کمتر بوده است: “در ماه های جوزا و اسد، باران بسیار خطرناک است زیرا زمین در آن ماه ها آب را جذب نمی کند. اگر کمی باران ببارد، تبدیل به سیل می شود که همه جا جاری است و می تواند بسیار خطرناک باشد.”

به امید باران، برنامه ریزی برای سیل

در همین حال، مردم محل در حال بررسی خسارات ناشی از سیل اند، آنها هراس دارند که باران بیشتر در اواخر تابستان زندگی آنها را ممکن ویران کند، ولی با یادآوری اینکه خشکسالی پایان یافته تسکین می شوند و تسلی می یابند. آنها در مساجد جمع می شوند تا در مورد راه هایی برای کاهش شدیدترین اثرات آن صحبت کنند. آنها  برای تعمیر دیوارهای استنادی فروریخته و بازسازی کانال ها به چاره جویی می پردازند.

آنها در حالیکه یک چشم به آسمان و چشم دیگر به مزارع خود میدوزند، به کار پاکسازی زمین و کِشت بذر می پردازند و همیشه امیدوارند که محصول فراوان باشد و خانه ها، مزارع و خانواده هایشان از سیل بیشتر در امان بمانند.

لیکوالان:

سید اسدالله سادات

نور د دې لیکوال څخه